Hầu hết những người mắc bệnh sỏi mật không biết tình trạng của mình, do sỏi rất ít khi gây ra các triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, sỏi mật có thể gây những biến chứng nghiêm trọng, cần phải điều trị kịp thời.

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp về bệnh sỏi mật, mối liên quan giữa căn bệnh này với tình trạng béo phì và chế độ ăn kiêng, cũng như làm thế nào để ngăn ngừa sỏi mật.

Sỏi mật là gì?

Sỏi mật là những tinh thể cứng hình thành trong túi mật – cơ quan có hình dạng giống một quả lê nhỏ nằm ở bụng phải, ngay dưới gan. Túi mật giúp cơ thể tiêu hóa thức ăn bằng cách lưu trữ và tiết dịch mật vào trong ruột non. Mật là một loại dịch tiêu hóa được tạo ra ở gan, có thành phần là muối mật và các chất khác giúp tiêu hóa chất béo có trong thức ăn.

Sỏi mật hình thành khi có sự mất cân bằng giữa các chất trong dịch mật. Ban đầu, các tinh thể rắn nằm ở lớp lót bên trong túi mật, sau đó dần phát triển thành sỏi mật theo thời gian. Các viên sỏi mật có kích thước đa dạng. Một túi mật có thể chứa nhiều viên sỏi mật với các kích cỡ khác nhau.

Có hai loại sỏi mật chính là sỏi cholesterol (thành phần chủ yếu là cholesterol) và sỏi sắc tố mật (được tạo thành từ bilirubin cùng các chất khác trong dịch mật).

Soi-mat-co-the-hinh-thanh-tai-nhieu-vi-tri-khac-nhau-trong-duong-mat
Sỏi mật có thể hình thành tại nhiều vị trí khác nhau trong đường mật

Triệu chứng của bệnh sỏi mật là gì?

Hầu hết các trường hợp sỏi mật không có triệu chứng, được gọi là “sỏi mật thầm lặng” và không cần phải điều trị. Trên thực tế, có những người sống đến cuối đời mà không gặp bất kỳ rắc rối nào từ bệnh sỏi mật.

Tuy nhiên, ở một số trường hợp, viên sỏi mật di chuyển và bị kẹt trong hệ thống ống dẫn mật. Điều này gây tắc nghẽn ở túi mật và ống mật, đôi khi gây viêm ở các cơ quan lân cận (gan và tụy). Khi đó nó có thể làm phát sinh gây ra các triệu chứng sau:

- Đau dữ dội ở bụng trên bên phải. Cơn đau xuất hiện đột ngột và kéo dài từ 30 phút đến nhiều giờ

- Đau dưới vai phải hoặc xương bả vai

- Khó tiêu sau khi ăn các thực phẩm giàu chất béo hoặc protein, bao gồm các món tráng miệng và thức ăn chiên/xào

Nếu có các triệu chứng sau đây, bạn nên đi bệnh viện ngay lập tức:

- Đau bụng kéo dài trên 5 giờ

- Phân có màu đất sét

- Sốt hoặc ớn lạnh

- Buồn nôn và nôn

- Vàng da và tròng trắng mắt

Nguyên nhân gây sỏi mật?

Nguyên nhân gây sỏi mật chưa được biết rõ. Hầu hết sỏi mật được hình thành từ cholesterol - một loại chất béo được sản xuất trong gan và hấp thu từ một số loại thực phẩm (trứng, thịt, gia cầm, các sản phẩm từ sữa…).

Sỏi mật có thể hình thành khi:

- Gan sản xuất quá nhiều cholesterol vào mật

- Mật không có đủ muối mật để hòa tan cholesterol

- Mật có chứa các chất khác khiến cholesterol tạo thành tinh thể rắn

- Túi mật không được làm rỗng hoàn toàn hoặc thường xuyên, khiến dịch mật tích tụ lại bên trong.

Sỏi mật phổ biến hơn ở phụ nữ và người lớn tuổi (từ 40 tuổi trở lên). Các yếu tố khác làm tăng nguy cơ phát triển sỏi mật:

- Có bệnh đái tháo đường

- Tiền sử gia đình bị sỏi mật

- Triglycerides (một loại chất béo trong máu) cao

- Thiếu hoạt động thể chất

- Nồng độ HDL cholesterol (cholesterol tốt) trong máu thấp

- Béo phì, đặc biệt là kích thước vòng eo lớn

- Mang thai

- Giảm cân quá nhanh chóng

Một số loại thuốc cũng làm tăng nguy cơ sỏi mật, trong đó có thuốc chứa estrogen (chẳng hạn thuốc tránh thai và liệu pháp hormone thay thế HRT dành cho phụ nữ mãn kinh). Các thuốc làm giảm nồng độ cholesterol trong máu cũng có thể làm tăng nguy cơ sỏi mật bởi chúng làm tăng lượng cholesterol ở trong dịch mật.

Vì sao béo phì làm tăng nguy cơ mắc sỏi mật?

Thừa cân hoặc béo phì làm tăng nguy cơ mắc sỏi mật, đặc biệt là ở phụ nữ. Theo nghiên cứu, những người béo phì tạo ra lượng cholesterol cao hơn người có cân nặng bình thường. Điều này khiến cho dịch mật không thể hòa tan hết cholesterol và kết quả là hình thành sỏi mật.

Ngoài ra, những người béo phì thường có túi mật lớn nhưng không hoạt động hiệu quả. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng những người bị béo bụng có nhiều khả năng bị sỏi mật hơn so với những người bị béo hông và đùi.

So với việc giảm cân quá nhanh chóng thì béo phì là nguy cơ lớn hơn đối với bệnh sỏi mật. Bên cạnh sỏi mật, béo phì cũng liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm bệnh đái tháo đường, bệnh tim, đột quỵ và một số loại ung thư.

Vì sao giảm cân quá nhanh lại làm tăng nguy cơ mắc sỏi mật?

Giảm cân nhanh chóng làm tăng nguy cơ sỏi mật. Không chỉ vậy, ở những người bị “sỏi mật thầm lặng”, việc giảm cân quá nhanh cũng làm tăng nguy cơ phát triển các triệu chứng. Những người giảm quá 1,36kg mỗi tuần dễ mắc sỏi mật hơn những người giảm cân chậm và ổn định.

Một số phương pháp điều trị béo phì, chẳng hạn như phẫu thuật giảm cân và chế độ ăn rất ít calorie làm tăng nguy cơ sỏi mật do thúc đẩy giảm cân quá nhanh. Vì vậy, hãy cân nhắc thật kỹ trước khi quyết định giảm cân bằng những cách này.

Làm thế nào để giảm cân an toàn để không làm tăng nguy cơ sỏi mật?

Giảm cân chậm và ổn định làm giảm nguy cơ mắc sỏi mật. Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên giảm khoảng 0.2 - 1kg mỗi tuần.

Tap-the-duc-giam-can-mot-cach-tu-tu-giup-giam-nguy-co-soi-mat
Tập thể dục giảm cân một cách từ từ giúp giảm nguy cơ sỏi mật

Trong chế độ ăn giảm cân, bạn cũng nên lựa chọn các thực phẩm làm giảm nguy cơ mắc sỏi mật, chẳng hạn như:

- Ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ như gạo lức, yến mạch và bánh mỳ.

- Ăn ít ngũ cốc tinh chế và đường

- Ăn các chất béo lành mạnh như dầu cá và dầu olive giúp làm rỗng túi mật thường xuyên.

Hoạt động thể chất thường xuyên giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và giảm nguy cơ sỏi mật. Bạn nên tập thể dục mức độ từ vừa đến nặng 5 giờ mỗi tuần, ưu tiên các bài tập hiếu khí (bài tập sử dụng các bắp thịt lớn ở lưng, ngực và chân). Để duy trì giảm cân, bạn cần tập ít nhất 60 – 90 phút mỗi ngày.

Điều trị bệnh sỏi mật như thế nào?

Cách điều trị sỏi mật phổ biến nhất hiện nay là phẫu thuật cắt bỏ túi mật bằng phẫu thuật nội soi để loại bỏ sỏi trong túi mật. Bác sỹ phẫu thuật sẽ luồn ống nội soi vào vùng bụng qua vết cắt nhỏ rồi lấy túi mật ra bên ngoài. Người bệnh được gây mê toàn thân trong suốt quá trình phẫu thuật và có thể xuất viện sớm nếu không xảy ra biến chứng (chảy máu, đau, sốt…). Khi trở về nhà, bệnh nhân có thể tự đi bộ mà không cần người khác giúp đỡ. Mất khoảng 1 tuần để hồi phục sức khỏe hoàn toàn sau phẫu thuật nội soi. Với sỏi ống mật chủ có thể sử dụng phương pháp nội soi mật tụy ngược dòng để lấy sỏi.

Nếu không đủ điều kiện sức khỏe để tiến hành phẫu thuật, người bệnh có thể sử dụng thuốc làm tan sỏi mật. Dù là phương pháp điều trị tiện lợi, không xâm lấn nhưng phải mất vài tháng đến nhiều năm để thuốc hòa tan hoàn toàn sỏi mật. Trong thời gian này, sỏi mật mới vẫn có thể hình thành.

Bên cạnh các phương pháp điều trị Tây y, một số bài thuốc Đông y có nguồn gốc từ 8 thảo dược quý như Uất kim, Chi tử, Nhân trần, Diệp hạ châu, Sài hồ, Hoàng bá, Chỉ xác, Kim tiền thảo cũng mang lại hiệu quả cao trong việc loại bỏ sỏi mật và ngăn ngừa sỏi tái phát.

Một số phương pháp điều trị sỏi mật khác vẫn đang nghiên cứu và phát triển, trong đó có các loại thuốc tác động đến quá trình chuyển hóa cholesterol của cơ thể. Cùng với việc điều trị bằng thuốc và phẫu thuật, người bệnh cần áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh để phòng ngừa sỏi mật tái phát.

Biên tập viên sức khỏe Đông Tây

Tham khảo:
https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/weight-control/dieting_gallstones/Pages/dieting-and-gallstones.aspx
 

Kim Đởm Khang Giúp làm mềm sạn sỏi và bài sỏi mật

Bình luận